Werken op vakantie: Voorkom stress en vind de juiste balans

Vakantietijd, tijd voor rust of toch werken?

Veel mensen kijken uit naar het heerlijkste moment van het jaar: de vakantie. De bestemming wordt vaak al maanden van tevoren vastgelegd en het verlangen wordt groter naarmate de vakantie dichterbij komt.

Maar vakantie heeft ook een keerzijde, het betekent voor velen een hoop stress. Het werk moet afgerond en overgedragen worden, klanten moeten geïnformeerd worden, en na een jaar hard werken zijn veel mensen al vermoeid terwijl er nog een eindsprint nodig is om met een gerust hart weg te kunnen gaan.

In onze altijd verbonden wereld, waar we via smartphone en internet vrijwel overal bereikbaar zijn, is het bovendien moeilijker geworden om werk los te laten. Uit recent onderzoek van het CNV blijkt dat maar liefst 37% van de werkenden vermoeider op vakantie gaat dan in voorgaande jaren, en 27% ervaart meer stress dan voorheen. Sterker nog, ruim een derde van de werknemers is de eerste dagen van de vakantie moe of zelfs ziek door de werkstress voorafgaand aan de vakantie.

In dit artikel bespreken we hoe je kunt zorgen voor een gezonde vakantie, zonder werkstress en geven we tips voor werkgevers en werknemers om een betere balans te vinden.

De cijfers: Werken op vakantie anno 2026

Recent onderzoek toont aan dat het probleem van werken tijdens vakantie alleen maar groter wordt:

• 68% van de medewerkers werkt weleens op vakantie (WorkFamily Solutions, 2024)
• Een derde van de vakantiegangers werkt door op vakantieadres, 10% zelfs dagelijks (Multiscope)
• Bij 20% van de werknemers wordt expliciet verwacht dat ze bereikbaar blijven tijdens vakantie
• Meer dan de helft checkt werkmail tijdens vakantie, 16% zelfs dagelijks (CNV onderzoek)
• 32% heeft het gevoel niet gemist te kunnen worden tijdens vakantie

De coronapandemie heeft met het toegenomen hybride werken de grenzen tussen werk en privé verder vervaagd. Steeds meer mensen ervaren technostress. Fysieke of psychische klachten doordat ze altijd bereikbaar moeten zijn.

Toch laat onderzoek zien dat 63% van de Nederlanders die al eens zonder smartphone op vakantie is geweest, een leukere vakantie had met minder stress en meer aandacht voor de vakantieomgeving.

Waarom het belangrijk is niet te werken tijdens je vakantie

Voor werknemers

1. Herstel van mentale vermoeidheid: Vakantie is cruciaal om mentale vermoeidheid en burn-out te bestrijden. Door volledig los te komen van werk krijgen je hersenen de kans om te resetten.
2. Stressvermindering: Onderzoek van Rechargelab (2024) toont aan dat een vakantie het stresshormoon cortisol aanzienlijk kan verlagen, wat leidt tot een beter gevoel van welzijn.
3. Verbetering slaappatroon: Vakantie biedt de mogelijkheid je slaappatronen te herstellen, wat essentieel is voor zowel fysieke als mentale gezondheid.
4. Verhoogde productiviteit: Na een echte vakantie keer je uitgeruster en productiever terug naar werk.
5. Betere werk-privébalans: Een vakantie zonder werk laat je ervaren dat je kunt loskoppelen, wat ook op gewone vrije dagen helpt.

Voor werkgevers

1. Minder ziekteverzuim: Uitgeruste medewerkers hebben minder kans op burn-out en verzuim.
2. Hogere productiviteit: Medewerkers die echt konden uitrusten presteren beter na hun vakantie.
3. Betere werksfeer: Wanneer medewerkers niet het gevoel hebben altijd ‘aan’ te moeten staan, verbetert de algemene tevredenheid.
4. Beter retentiepercentage: Bedrijven die een gezonde werk-privébalans bevorderen houden hun talent beter vast.

Hoe je niet tijdens vakantie hoeft te werken: Praktische tips

Voor werknemers:

Voor de vakantie:

1. Zorg voor een goede overdracht: Maak een gedetailleerd document met alle lopende projecten, deadlines en contactpersonen.
2. Stel prioriteiten met Eisenhower-methode: Bepaal wat echt urgent is en moet worden afgerond vóór je vertrek.
3. Informeer klanten/stakeholders tijdig: Communiceer duidelijk wanneer je weg bent en wie je vervangt.
4. Stel realistische verwachtingen: Maak duidelijk dat je niet bereikbaar zult zijn (of alleen in noodgevallen).
5. Werk niet extra hard vlak voor je vakantie: Plan zo dat je niet uitgeput aan je vakantie begint.

Tijdens de vakantie:

1. Digitaal ontgiften: Overweeg een ‘digitale detox’ – steeds meer hotels bieden zelfs speciale arrangementen aan waarbij je digitale apparaten inlevert.
2. Verwijder werk-apps tijdelijk: Haal tijdelijk je werk-e-mail en apps van je telefoon.
3. Stel een goede out-of-office in: Vermeld duidelijk dat je niet bereikbaar bent en wie men kan contacteren.
4. Definieer ‘noodgevallen’: Als je toch bereikbaar moet zijn, maak dan vooraf duidelijk wat echte noodgevallen zijn.
5. Laat werk-apparatuur thuis: Als het kan, neem dan geen werklaptop of telefoon mee.

Voor werkgevers:

1. Stimuleer een cultuur van loslaten: Moedig medewerkers actief aan om tijdens vakantie niet te werken.
2. Zorg voor goede vervanging: Regel dat taken goed worden overgenomen door collega’s.
3. Voorkom vakantiepieken: Zorg voor goede vakantiespreiding in het team.
4. Geef het goede voorbeeld: Als leidinggevende, werk zelf ook niet tijdens je vakantie.
5. Bied compensatie: Als een medewerker toch moet werken tijdens vakantie, bied dan aan deze uren later in te halen.
6. Respecteer vakantie als wettelijk recht: Besef dat vakantie een wettelijk recht is bedoeld voor rust en herstel.

Juridische aspecten van werken op vakantie

In Nederland is vakantie een wettelijk recht. Volgens de wet is je werkgever verplicht om je vakantie te laten opnemen en tijdens deze periode behoor je niet te werken. Dit geldt ook als er zich een urgente situatie voordoet.

In steeds meer landen hebben werknemers het recht om na werktijd onbereikbaar te zijn voor collega’s of hun werkgever. In Nederland is deze wet er nog niet, maar het wetsvoorstel ligt er wel. In Frankrijk is bijvoorbeeld al een ‘recht op onbereikbaarheid’ wettelijk verankerd.

Grenzen stellen en vasthouden

Een belangrijke vaardigheid voor werknemers is het leren stellen en vasthouden van grenzen. Je kunt best aangeven dat er tijden zijn dat je pertinent niet gestoord wil worden. Of de afspraak maken dat je de telefoon niet opneemt, maar wel voicemails afluistert en reageert op een moment dat het jou goed uitkomt.

Arbeidspsycholoog Jaap van den Broek adviseert: “Het is veel beter als mensen zelf nee leren zeggen en daarbij aangeven wanneer ze bepaalde taken wel kunnen uitvoeren.” Zeker voor zeer ambitieuze mensen die doorwerken, raadt hij aan om tenminste eens in de acht weken een lang weekend volledige rust in te plannen.

De nieuwe trend: Digitaal ontgiften tijdens vakantie

Een opkomende trend is ‘digitaal ontgiften’ of ‘digitale detox’, waarbij je volledig afstand neemt van digitale apparaten. Sommige hotels en resorts bieden nu speciale ‘digitale detox’-arrangementen aan waarbij je bij aankomst je smartphone, tablet en laptop inlevert en een ‘survival kit’ krijgt (wandelkaart, papieren krant, offline gezelschapsspel).

Dit concept wint aan populariteit omdat steeds meer mensen de voordelen ervaren van even helemaal offline zijn. Het helpt je om:

• Echt aanwezig te zijn in je vakantieomgeving
• Beter te ontspannen en stress te verminderen
• De batterij volledig op te laden
• Nieuwe inspiratie op te doen door ruimte te maken in je hoofd

Conclusie: Een echte vakantie is de beste investering

Een vakantie waarin je daadwerkelijk losgekoppeld bent van werk is niet alleen plezierig, maar ook een investering in je gezondheid, productiviteit en werkplezier. Door goede voorbereiding, duidelijke communicatie en het stellen van grenzen kun je zorgen dat je vakantie echt een periode van herstel wordt.

Juist in tijden waarin werkstress toeneemt en de grenzen tussen werk en privé vervagen, is het belangrijk bewust om te gaan met je vakantietijd. Een uitgeruste werknemer is uiteindelijk ook in het belang van de werkgever.

Dus laat die laptop thuis, zet je out-of-office aan, en geniet van een welverdiende vakantie. Je lichaam, geest én je werkgever zullen je dankbaar zijn als je uitgerust en vol nieuwe energie terugkomt!